Podkarpacie Polska

Szlakiem starych polskich uzdrowisk: Iwonicz-Zdrój

Iwonicz-Zdrój

Iwonicz Zdrój to przepiękna miejscowość uzdrowiskowa położona na północnym skraju Beskidu Niskiego, otoczona od wschodu i zachodu górami. Iwonicz-Zdrój w historii polskiego zdrojownictwa zajmuje jedno z czołowych miejsc. Jest to jedno z najstarszych i najchętniej odwiedzanych uzdrowisk w Polsce.

Jak Iwonicz stał się zdrojem, czyli historia uzdrowiska

Iwonicz-Zdrój jest jednym z najstarszych polskich uzdrowisk. Najwcześniejsza wzmianka kronikarska o Iwoniczu pochodzi z 1427 roku, a najstarsza informacja o tym, że znajdujące się na jego terenie wody mineralne mają właściwości lecznicze pojawiła się 151 lat później.

W wieku renesansu, gdy rozwijały się nauki przyrodnicze, wzrosło zainteresowanie leczniczymi właściwościami wód mineralnych i uzdrowiskiem. Lecznictwo uzdrowiskowe rozwinęło się gdy doktor Wojciech Oczko, nadworny lekarz króla Stefana Batorego, po raz pierwszy opisał walory lecznicze iwonickich wód mineralnych. W roku 1793 wybudowano pierwsze łazienki, jednak właściwe uzdrowisko zostało założone dopiero w 1837 r. przez rodzinę Załuskich.

Początkowo uzdrowisko było własnością prywatną, wielokrotnie kupowaną i odsprzedawaną. Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 r. Iwonicz stał się częścią Imperium Habsburgów, przechodząc kolejno przez ręce Anny Teresy Potockiej i Michała Ostaszewskiego. Za jego sprawą w 1793 r. w Iwoniczu powstały pierwsze obiekty uzdrowiskowo-kąpielowe. Ostatecznie Iwonicz trafił pod skrzydła rodziny Załuskich, którzy zarządzali uzdrowiskiem do końca II wojny światowej.

Iwonicz-Zdrój
Główny plac przed Starymi Łazienkami w Iwoniczu-Zdroju

Skąd nazwa Iwonicz-Zdrój?

Niektóre źródła podają, że nazwa „Iwonicz” wiąże się z kultem świętego Iwo (Yves Hélory), patrona Bretanii. Miejscowi dementują jednak tą informację prostując, że chodzi tu nie o francuskiego świętego, a biskupa krakowskiego Iwo herbu Odrowąż, który w 1226 r. poświęcił  kamień węgielny pod budowę kościoła w Iwoniczu (obecnie w Iwoniczu znajduje się Kościół pod wezwaniem świętego Iwona i Matki Boskiej Uzdrowienia Chorych). W XIX wieku, wraz z rozwojem uzdrowiska, dodano drugi człon nazwy – Zdrój.

Parafia pw. Świętego Iwona w Iwoniczu-Zdroju
Parafia pod wezwaniem świętego Iwona i Matki Boskiej Uzdrowienia Chorych w Iwoniczu-Zdroju
Parafia pw. Świętego Iwona w Iwoniczu-Zdroju
Wnętrze kościoła Świętego Iwona i Matki Boskiej Uzdrowienia Chorych w Iwoniczu-Zdroju

Czy „zdrój” to taki polski „onsen”?

Przez cały mój pobyt w Iwoniczu-Zdroju wciąż wracałam pamięcią do Japońskich miejscowości z gorącymi źródłami, do których miałam przyjemność dotrzeć. Zresztą skojarzenie wcale nie było przypadkowe – onseny są właśnie takim japońskim odpowiednikiem „spa”, czy polskich „zdrojów”, w którym główną rolę odgrywają unikalne wody termalno-mineralne. Są więc onseny z wodą siarkową, a nawet z radioaktywnym radem. Co więcej, do tych najsłynniejszych miejscowości na stałe dołączono drugi człon nazwy i tak powstał Kusatsu-Onsen, Misasa-Onsen, Beppu-Onsen. Choć w Iwoniczu wody termalne nie są eksploatowane, to zarówno architektura, jak i atmosfera panująca w miasteczku, niewiele się różni od swoich odpowiedników na drugim końcu świata.

Iwonicz-Zdrój Kusatsu-Onsen
Kusatsu-Onsen w Prefekturze Gunma, Japonia

Wody mineralne w Iwoniczu-Zdroju

Występujące w Iwoniczu-Zdroju wody mineralne to wody chlorkowo-wodorowęglanowo-sodowe, jodkowe, bromowe i borowe. Kiedyś pisano, że iwonicka woda „ma wielką siłę leczniczą, wzmacnia żołądek i wraca apetyt”. Iwonickie wody lecznicze wypływają z eoceńskich piaskowców, a składniki mineralne pobierają z warstw iłów i łupków zawierających pozostałość flory i fauny dawnych oceanów. Dziś wykorzystuje się je w leczeniu wielu chorób, do kuracji pitnych, kąpieli, inhalacji i produkcji soli jodowo-bromowej. Najbardziej znane źródła to „Karol”, „Amelia”, „Józef” i „Emma”, które eksploatowane są do dnia dzisiejszego.

Borowinę stosuje się w tym uzdrowisku od 1987 roku. Wcześniej czerpano ją z lasu otaczającego Iwonicz, a od 1949 roku przywozi się ją z łąk położonych we wsi Targowiska. Będąc w Iwoniczu-Zdroju nie możemy zapomnieć o tym, by skorzystać z dobroczynnych właściwościach soli iwonickiej jodobromowej, warzonej w Iwoniczu już od 1867 roku. Uzdrowisko Iwonicz może także poszczycić się własną linią naturalnych kosmetyków pielęgnacyjnych – Iwoniczanka.

 Iwonicz-Zdrój
Uzdrowisko Iwonicz-Zdrój to oaza spokoju i zieleni
Iwonicz-Zdrój
Uzdrowisko Iwonicz-Zdrój to oaza spokoju i zieleni

Walory turystyczno-przyrodnicze Iwonicza-Zdroju

Przyroda

Obok wód mineralnych Iwonicz oferuje przyjezdnym ciekawe walory przyrodniczo-krajoznawcze. Iwonicz-Zdrój jest położony na wysokości 410 m n.p.m., w pięknym, lesistym terenie, w którym dominują jodły i buki. Lasy otaczające uzdrowisko zapewniają niezwykle czyste powietrze (halo Warszawo, halo Krakowie!) i łagodny mikroklimat (m.in. regulują wilgotność i temperaturę powietrza). Powietrze nasycone jest tu nie tylko olejkami eterycznymi drzew, lecz także jodem i ozonem, co zbliża go do klimatu morskiego.

Iwonicz-Zdrój
Malownicze położenie Iwonicza-Zdroju
Iwonicz-Zdrój
Pełne zieleni uzdrowisko Iwonicz-Zdrój
Iwonicz-Zdrój
W Iwoniczu-Zdroju nie ucieknie się od zieleni

Iwonicz jest miejscem wyjątkowo słonecznym o każdej porze roku. Dodatkowo jesienią uzdrowisko pokrywa się złotem za sprawą buków z okolicznych lasów. Tak piękny krajobraz zachęca do spokojnych spacerów i wycieczek rowerowych. Przez Iwonicz przebiega Główny Szlak Beskidzki, który ciągnie się od Ustronia, aż po Halicz w Bieszczadach.

Iwonicz-Zdrój
Słoneczne przedpołudnie na altance w Iwoniczu-Zdroju

Drewniana architektura uzdrowiskowa

W zabytkowym centrum starego uzdrowiska zobaczymy charakterystyczne, drewniane wille i pensjonaty zbudowane w tzw. stylu szwajcarskim. Warto zwrócić uwagę na m.in. Stary Pałac, Łazienki Mineralne, Dom Zdrojowy, Pensjonat „Bazar” oraz zabudowę „Źródła Józefa”.

Sanatorium "Biały Orzeł" w Iwoniczu-Zdroju
Sanatorium „Biały Orzeł” w Iwoniczu-Zdroju
Iwonicz-Zdrój
Willa w stylu szwajcarskim w Iwoniczu-Zdroju

Najstarszą willą w Iwoniczu-Zdroju jest znajdująca się w centrum willa Bazar. Można ją łatwo rozpoznać po górującej nad okolicą wieży zegarowej z 1866 r.

Iwonicz-Zdrój
Willa Bazar w Iwoniczu-Zdroju
Uzdrowisko Iwonicz-Zdrój
Drewniana architektura uzdrowiska
Drewniana architektura Iwonicza-Zdroju
Pomnik i drewniana architektura Iwonicza-Zdroju
Stare Łazienki w Iwoniczu-Zdroju
Stare Łazienki w Iwoniczu-Zdroju
Zabytkowy pawilonik "Źródła Józefa" w Iwoniczu-Zdroju
Zabytkowy pawilonik „Źródła Józefa” w Iwoniczu-Zdroju
 Iwonicz-Zdrój
Budynek Pijalni Wód Mineralnych w Iwoniczu-Zdroju
Iwonicz-Zdrój
W arkadach Pijalni Wód Mineralnych

Budynek Pijalni Wód Mineralnych w Iwoniczu-Zdroju może nie zachwyca z zewnątrz, ale wewnątrz jest arcydziełem autorstwa architekta Wrzesława Żurawskiego i ceramika Jerzego Tarnawskiego.

Wnętrze Pijalni Wód Mineralnych w Iwoniczu-Zdroju
Wnętrze Pijalni Wód Mineralnych w Iwoniczu-Zdroju
Wnętrze Pijalni Wód Mineralnych w Iwoniczu-Zdroju
Wnętrze Pijalni Wód Mineralnych w Iwoniczu-Zdroju
Iwonicz-Zdrój
Dom uzdrowiskowy „Krakowiak”, który przez lata traktowany był jako centrum życia towarzyskiego kurortu. Tu odbywały się słynne niegdyś „fajfy” czyli taneczne wieczorki (po piątej 😉 )

W parku zdrojowym, na stokach Łysówki, znajduje się źródełko Bełkotka, najstarsze źródło w Iwoniczu-Zdroju i zarazem pomnik przyrody. Nazwa „bełkotka” odzwierciedla odgłos, który wydaje wydobywający się ze źródła gaz ziemny. W przeszłości Bełkotka uważana była za najcenniejsze źródło lecznicze w miejscowości.

Iwonicz-Zdrój atrakcje
Henryk Żychowski. Jaz na Bełkotce z tablicą pamiątkową poświęconą Karolowi hr. Załuskiemu, fundatorowi Zakładu Zdrojowego w Iwoniczu. Licencja Creative Commons 3.0

Jeśli wybieracie się do Iwonicza-Zdroju na kilka dni i chcecie poczuć klimat „prawdziwego uzdrowiska”, polecam Wam nocleg w znajdującym się w centrum Iwonicza sanatorium „Pod Jodłą” – blisko, klimatycznie i w bardzo uzdrowiskowym klimacie.

Iwonicz-Zdrój
Sanatorium „Pod Jodłą” w Iwoniczu-Zdroju

Jeśli interesują Was polskie uzdrowiska, zaglądnijcie także na stronę Makulskich, którzy odwiedzili uzdrowisko Nałęczów zanim stało się to modne 😉

Nie bądź sknera,
podziel się z innymi!

About

Z pochodzenia Sanoczanka, Japanofil, wolontariusz tęskniący za Afryką i etnograf-pasjonat. // Just a small town girl who always dreamed of travels and faraway places... Now Warsaw-based international relations analyst, travel blogger & folklore enthusiast, who cherishes nature, simple life & Irish traditional music. Japanophile. Addicted to haribo jellies & …red lipstick.

  1. Pingback: Pomysł na weekend w Nałęczowie - urlopnaetacie.pl

  2. Pingback: Co zobaczyć na Podkarpaciu i w Bieszczadach? Mój pomysł na Podkarpacie

Dodaj komentarz

Psst... na tej stronie dostaniesz ciasteczko. (więcej informacji)

Ciasteczka (cookies) to małe pliki tekstowe, które zapisane na twoim komputerze ułatwią przeglądanie stron WWW. Ta strona używa plików cookies w celach statystycznych oraz funkcjonalnych. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. W każdej chwili możesz zmienić ustawienia przeglądarki dotyczące cookies. Obowiązek poinformowania cię o ciasteczkach nakłada ustawa z dnia 16 listopada 2012 r. o zmianie ustawy Prawo telekomunikacyjne oraz niektórych innych ustaw.

Wszystko jasne, zamknij